Medicijnen bij dementie

Op dit moment zijn er helaas nog geen medicijnen die dementie kunnen genezen. Er bestaan wel medicijnen die bij sommige vormen van dementie de ziekte tijdelijk kunnen afremmen. Bijvoorbeeld bij de ziekte van Alzheimer. Deze medicijnen heten cholinesteraseremmers. Door deze medicijnen gaat bij een deel van de patiënten het geheugen tijdelijk minder snel achteruit. Op dit moment zijn er in Nederland geen andere medicijnen beschikbaar voor de behandeling van beginnende dementie.

Wat zijn cholinesteraseremmers?

Cholinesteraseremmers zijn medicijnen die ervoor zorgen dat een bepaald stofje in de hersenen minder snel wordt afgebroken. Dit stofje heet acetylcholine. Acetylcholine is belangrijk voor de communicatie tussen hersencellen. Het speelt een belangrijke rol bij het onthouden, leren en concentreren. Bij ziekten zoals Alzheimer is er minder van deze stof in de hersenen aanwezig. Cholinesteraseremmers zorgen ervoor dat acetylcholine minder snel wordt afgebroken. Daardoor blijft er meer van deze stof in de hersenen. Dit kan soms helpen om het geheugen en de concentratie tijdelijk iets te verbeteren.

De medicijnen die voorgeschreven kunnen worden zijn Rivastigmine en Galantamine. Deze medicijnen zijn verkrijgbaar in tabletvorm. Rivastigmine is ook beschikbaar als pleister. De meeste mensen gebruiken de Rivastigmine pleister, omdat hiermee de kans op bijwerkingen kleiner is. De werking van beide medicijnen is hetzelfde.

Voordelen en nadelen van behandeling van beginnende dementie

Het is goed om te beseffen dat het effect van de medicijnen klein is en dat ze niet bij iedereen werken. Cholinesteraseremmers hebben een bescheiden effect bij een klein deel (10-20%) van de patiënten met lichte tot matig ernstige dementie. Hoe lang dit effect aanhoudt, is bij iedereen anders. In onderzoeken is meestal een verschil te zien voor een periode van 6 tot 12 maanden, soms langer. Bij ernstige dementie is niet bewezen dat deze medicijnen werken.

Als de medicijnen werken, kan het waardevolle tijd opleveren, waardoor mensen langer deel kunnen blijven nemen aan dagelijkse activiteiten en zelfstandiger kunnen functioneren. Uit onderzoek is gebleken dat de medicijnen vooral effect hebben op het denkvermogen. Soms wordt gezien dat iemand alerter wordt of meer aandacht heeft. Dit is vooral het geval bij mensen met Lewy Body dementie of Parkinson dementie en minder bij Alzheimer dementie. Maar dit is niet goed onderzocht.

Helaas zijn er ook nadelen aan de behandeling. Soms kan het voorkomen dat iemand door de medicijnen langer besef houdt van de achteruitgang. Dit kan emotioneel belastend zijn. Hoewel dit soms in de dagelijkse praktijk wordt gezien, is dit niet goed wetenschappelijk onderzocht.

Uit onderzoek blijkt dat ongeveer 25 tot 30% van de patiënten die tabletten gebruiken, last heeft van bijwerkingen. Deze ontstaan meestal in de eerste weken na starten van de behandeling. Bij medicijnen in de vorm van een pleister hebben minder mensen last van bijwerkingen. Om die reden kiezen de meeste patiënten voor pleisters. Ongeveer 10% van de mensen stopt met de behandeling vanwege bijwerkingen.

Belangrijk is dat de medicijnen op de juiste manier worden gebruikt, anders is er een verhoogde kans op bijwerkingen. Vanwege de dementie is er daarom vaak toezicht nodig op het innemen van de medicijnen.

Wanneer mensen cholinesteraseremmers gebruiken, zijn er twee keer per jaar medische controles nodig voor het beoordelen van de werking van de medicijnen, de hartslag en bijwerkingen).

Het is belangrijk om een goede afweging te maken vanwege de mogelijke voordelen en nadelen van de medicatie. Het is van tevoren niet goed te voorspellen bij wie het medicijn effect heeft en ook niet wie last krijgt van bijwerkingen. Bijwerkingen kunnen soms zwaarder wegen dan het mogelijke voordeel. Daarnaast kunnen de controles in het ziekenhuis belastend zijn voor mensen.

Of medicijnen voor u of uw naaste geschikt zijn, kunt u bespreken met de geriater of de huisarts.

Bijwerkingen

Bij het gebruik van deze medicijnen kunnen bijwerkingen optreden. Deze bijwerkingen komen vooral voor bij het starten of het verhogen van de dosering en kunnen variëren van mild tot ernstiger.

De meest voorkomende bijwerkingen zijn:

• Maagdarmklachten, zoals misselijkheid, braken, diarree, verminderde eetlust of gewichtsverlies.
• Hartklachten, zoals vertraging van de hartslag, verergering van bestaande hartritmeproblemen, duizeligheid of (flauw)vallen. Dit risico is groter bij mensen die al hartproblemen hebben of bepaalde andere medicijnen gebruiken.
• Hoofdpijn.
• Huiduitslag op de plakplaats van de pleister.
• Spierzwakte.
• Slaperigheid.
• Verwardheid.

Als u ernstige bijwerkingen heeft of als de klachten na een paar dagen niet verdwenen zijn, neem dan contact op met de polikliniek Klinische Geriatrie via telefoonnummer 0485-84 57 56.

Controles

Als u cholinesteraseremmers gebruikt, komt u twee keer per jaar voor controle naar de Medicatiepoli van de polikliniek Klinische Geriatrie in Pantein Maasziekenhuis. In de folder Medicatiepoli vindt u alle informatie over deze controle.

Als de medicijnen na 3 maanden geen effect hebben, kan overwogen worden om hiermee te stoppen.

Experimenteel onderzoek naar medicijnen

Over de hele wereld wordt onderzoek gedaan naar nieuwe medicijnen die dementie kunnen afremmen of genezen. Ook in Nederland wordt onderzoek gedaan met verschillende medicijnen en behandelingen tegen dementie. Meedoen aan wetenschappelijk onderzoek is een persoonlijke keuze. Het heeft voordelen en nadelen. Het is belangrijk om er goed over na te denken.

Interessante websites:

• www.alzheimer-nederland.nl 
• www.hersenonderzoek.nl 
  Op deze website is informatie te vinden over lopende onderzoeken in Nederland.
• www.brainresearchcenter.nl 
  Onafhankelijke onderzoekscentra die onderzoek uitvoeren naar geneesmiddelen voor hersenziekten.

Natuurlijke geneesmiddelen en voedingssupplementen bij dementie

Steeds meer mensen met dementie gebruiken natuurlijke geneesmiddelen of (vitamine)supplementen. Deze zijn zonder recept verkrijgbaar. Sommige hebben een bescheiden werking. Voor veel van deze middelen zijn nog geen of onvoldoende wetenschappelijke onderzoeken gedaan om een goede conclusie te kunnen trekken over de werking. Supplementen zijn niet altijd zonder risico.

Hoge doseringen van sommige voedingssupplementen kunnen schadelijk zijn voor de gezondheid. Daarnaast kunnen ze de werking van andere medicijnen beïnvloeden en/of zorgen voor meer bijwerkingen. Daarom is het verstandig om met uw arts te bespreken wanneer u natuurlijke geneesmiddelen gebruikt of wilt gaan gebruiken.

Leefstijl bij dementie

Een gezonde leefstijl bij dementie is belangrijk. Dit kan onder andere door het stimuleren van sociale activiteiten, voldoende beweging, gezonde voeding, niet roken en geen of weinig alcohol drinken. In de folder Geheugenproblemen, risicofactoren en leefstijl leest u hier meer over.

Aanvullende informatie over de Rivastigmine pleister

Uw arts heeft u Rivastigmine voorgeschreven. Dit medicijn wordt voorgeschreven bij de behandeling van lichte tot matig-ernstige dementie bij de ziekte van Alzheimer of bij Parkinson dementie. Uw arts heeft u verteld hoe u de medicijnen moet gebruiken. Die informatie kunt u in deze folder nog eens rustig nalezen.

Rivastigmine pleisters

De Rivastigmine pleister is een dunne, huidkleurige pleister die u op de huid plakt. De pleister is beschikbaar in drie sterktes, namelijk 4,6 mg en 9,5 mg en 13,3 mg. De sterkte staat op de pleister vermeld. De aanbevolen dosering is 9,5 mg.

Het gebruik van de pleister

Elke dag plakt u of uw naaste een nieuwe Rivastigmine pleister op de huid. Het is belangrijk om dit dagelijks rond hetzelfde tijdstip te doen, zodat elke pleister ongeveer 24 uur op de huid zit. Let erop dat u eerst de oude pleister verwijdert voordat u de nieuwe pleister plakt. Volg altijd de instructie van uw arts en apotheek en maak van het plakken van de pleister een dagelijkse gewoonte. Plak de pleister bijvoorbeeld steeds 's ochtends voor het douchen of wassen.

Als geheugensteun kunt u bijvoorbeeld de dag van de week op de pleister schrijven met een dunne balpen.

De pleister moet de hele tijd gedragen worden, totdat het tijd is om de pleister te vervangen door een nieuwe.

Waar plakt u de pleister?

De pleisters mogen aan de linker- of rechterkant worden geplakt op de:

• Bovenarm.
• Borstkas (niet op de borsten).
• Bovenrug.
• Onderrug.

Plak de pleister niet op uw dij, buik of borsten. Op deze plekken wordt het medicijn in de pleister niet goed opgenomen door uw lichaam.

Waar u op moet letten?

• Gebruik niet meer dan 1 pleister tegelijk.
• Verwijder de vorige pleister voordat u een nieuwe pleister plakt.
• Haal de pleister pas uit de verpakking wanneer u deze gaat opplakken.
• Gebruik de pleisters niet als de verpakking beschadigd is.
• Knip de pleister niet in stukken.
• Druk de pleister bij het aanbrengen minstens 30 seconden lang aan met de handpalm.
• Plak de pleister niet op een geïrriteerde huid, een huid met uitslag of een wondje.
• Op de plek waar de pleister geplakt wordt, moet de huid schoon, droog en onbehaard zijn.
• Wacht met het aanbrengen van olie, poeder, crème of lotion tot de pleister is aangebracht.
• Als een pleister overdag loslaat, plak dan een nieuwe pleister op dezelfde plek. Vervang deze pleister op het gebruikelijke tijdstip.

Plakschema

Als u de pleister te vaak op dezelfde plek plakt, kan uw huid op die plek geïrriteerd raken. Het schema hieronder kan een handig hulpmiddel zijn om de pleister steeds op een andere plek te plakken.

1. De rechterbovenarm, aan de voorkant.
2. De rechterschouder, aan de voorkant.
3. De rechterborst, aan de rechterkant.
4. De rechterborst, aan de linkerkant.
5. De linkerborst, aan de rechterkant.
6. De linkerborst, aan de linkerkant.
7. De linkerschouder, aan de voorkant.
8. De linkerbovenarm, aan de voorkant.
9. De linkerbovenarm, aan de achterkant.
10. Het linkerschouderblad.
11. De bovenrug, aan de linkerkant.
12. De bovenrug, aan de rechterkant.
13. Het rechterschouderblad.
14. De rechterbovenarm, aan de achterkant.

Verwijderen van de pleister

Trek voorzichtig aan één rand van de pleister om deze langzaam van de huid te verwijderen. Als er plakresten op uw huid achterblijven, kunt u de huid voorzichtig in warm water en milde zeep weken of babyolie gebruiken om de resten te verwijderen. Gebruik geen alcohol of andere op-losvloeistoffen (zoals nagellakremover).

Was uw handen met water en zeep na het verwijderen van de pleister. Raak uw ogen niet aan.

Vergeten van de medicatie

Bij gebruik van tabletten:

• Als u een dosis vergeet in te nemen, kunt u dezelfde dag nog de vergeten dosis innemen.
• Neem de volgende dosis op het gebruikelijke tijdstip de volgende dag.
• Neem nooit een dubbele dosis op 1 dag om de gemiste dosis in te halen.

Bij gebruik van de pleister:

• Als u een pleister vergeten bent, kunt u deze alsnog plakken en op het gebruikelijke tijdstip weer wisselen.
• Gebruik nooit twee pleisters tegelijk, ook niet als u er een vergeten bent.

Als u de medicijnen langer dan 3 dagen vergeten bent, is het belangrijk om met de arts te overleggen. Het is dan nodig om tijdelijk een lagere dosering te gebruiken om bijwerkingen te voorkomen. Als u twijfelt, neem dan contact op met uw arts of apotheker voor advies.

Invloed van de pleister op uw dagelijks leven

U kunt uw normale bezigheden gewoon blijven doen. Let er bij het baden, douchen en zwemmen op dat de pleister niet loslaat. Zorg ervoor dat u de pleister niet voor langere tijd blootstelt aan hitte, zoals teveel zonlicht, sauna en zonnebank.

Meer informatie

Heeft u nog vragen over het gebruik van de pleisters? Neemt u dan gerust contact op met de polikliniek Klinische Geriatrie via telefoonnummer 0485-84 57 56.

Goed om te weten

• Deze folder geeft algemene informatie over het gebruik van de Rivastigmine pleister. Dit is geen bijsluiter. Het is belangrijk dat ook de bijsluiter leest die u van de apotheek krijgt.
• Volg altijd de voorgeschreven dosering en instructies van uw arts.
• Vertel het uw arts als u huidproblemen krijgt of andere bijwerkingen ervaart.