Chemotherapie, immunotherapie en/of doelgerichte therapie behandelwijzer

Belangrijke telefoonnummers bij vragen, klachten of problemen

Afdeling B1, route 101

• Verpleegkundige afdeling B1: 0485-84 55 27
  De verpleegafdeling is bereikbaar van maandag tot en met vrijdag van 08.00 uur tot 16.30 uur.
  
  
• Poli Oncologie-Hematologie: 0485-84 55 26
  De poli Oncologie-Hematologie is bereikbaar van maandag tot en met vrijdag van 08.30 uur tot 11.30 uur en van 13.30 uur tot 16.00 uur. En alleen voor spoedzaken van 11.30 uur tot 13.30 uur en van 16.00 uur tot 16.30 uur.
  
  
• Poli longgeneeskunde: 0485-84 53 95
  De poli Longgeneeskunde is bereikbaar van maandag tot en met vrijdag van 08.30 uur tot 11.30 uur en van 13.30 uur tot 16.00 uur. En alleen voor spoedzaken van 11.30 uur tot 13.30 uur en van 16.00 uur tot 16.30 uur.
  
  
• Spoedeisende Hulp (SEH): 0485-84 53 31
  ‘s Avonds en ‘s nachts tussen 16.30 uur en 08.00 uur, in het weekend en op feestdagen kunt u bij vragen, klachten of problemen contact opnemen met de Spoedeisende Hulp.  

• Casemanager: bereikbaarheid zie folder Casemanager. 

De behandeling

• Via de mond (oraal): inname van tabletten of capsules. 
• Via de huid: met een injectie onder de huid of in een spier.  
• Rechtstreeks in een ader: met een infuus in de arm of via een onderhuidse infuuspoort (port-a-cath). 

Bijwerkingen

• de soort behandeling;
• de dosis;
• de duur van de behandeling;
• de combinatie met andere medicijnen;
• uw gevoeligheid voor bijwerkingen.

Behandeling met chemotherapie

Specifieke bijwerkingen bij chemotherapie

Behandeling met immunotherapie

Specifieke bijwerkingen bij immunotherapie

Alarmsignalen bij immunotherapie

• Koorts: temperatuur boven 38,5 graden Celsius en/of koude rillingen;
• Kortademigheid: (acute) benauwdheid; moeite met ademhalen; hoesten; keelpijn;
• Afwijkend ontlastingspatroon: (waterdunne) diarree of buikloop; frequent vloeibare ontlasting; bloed en/of slijm bij de ontlasting; buikpijn/-krampen; veranderde kleur van de ontlasting;
• Huidreacties: huiduitslag zoals puistjes, rode puntjes (rash), blaasjes; jeuk; geel worden van de huid;
• Oog- en gehoorklachten: geel worden van het oogwit; slechter, wazig en/of dubbel zien; rode en pijnlijke ogen; slechter horen of pijnlijke oren;
• Klachten bij het plassen, afwijkende urine: pijn; bloed in de urine; minder of niet meer plassen; veranderde kleur van de urine;
• Hoofdpijn die niet overgaat of ongewone hoofdpijn;
• Buikpijn: hevige buikkrampen; pijn ter hoogte van de lever (rechts van de maagstreek);
• Spier-/gewrichtsklachten: pijn; stijfheid; warme en gezwollen gewrichten;
• Ongewone vermoeidheid: sufheid; lusteloosheid; (spier)zwakte; concentratieproblemen;
• Extreme dorst;
• Hartklachten: hartkloppingen, pijn op de borst;
• Veranderde stemming: gedeprimeerd voelen; geen controle over emoties hebben; aanhoudend geïrriteerd of opvliegend zijn; angst of paniekaanvallen; slaapproblemen; constant piekeren; geen rust vinden;
• Uitdroging of extreem gewichtsverlies: gewichtsverlies zonder dat uw eetpatroon is veranderd of ondanks méér eetlust; weinig tot niets kunnen eten en of drinken; aanhoudend braken. 

Behandeling met doelgerichte therapie (targeted therapy) 

Specifieke bijwerkingen bij doelgerichte therapie

• maag- en darmklachten;
• minder zin in eten, minder smaak;
• diarree of juist verstopping;
• rommelende darmen;
• hoge bloeddruk;
• slechtere wondgenezing;
• infecties;
• koorts, griepachtig gevoel;
• trombose;
• vermoeidheid;
• veranderingen aan uw huid zoals rode uitslag, jeuk of eeltvorming;
• veranderingen aan uw haar, bijvoorbeeld dat uw haar wit wordt;
• veranderingen aan uw nagels, bijvoorbeeld verkleuring van uw nagels, afbrokkelende nagels of afwijkingen aan uw nagelriem.

Algemene aandachtspunten en adviezen 

Afvallen, misselijkheid of braken      

• Forceer het eten niet, haal de ‘schade’ in door tussen de cyclussen door goed te eten.
• Eet op tijdstippen dat u minder misselijk bent, zelfs ’s nachts als u wakker bent.
• Het is belangrijk dat u veel drinkt, omdat er extra afvalstoffen uit uw lichaam moeten worden verwijderd. Drink dagelijks minimaal 1,5 tot 2 liter vocht (water, bouillon, thee, koffie). Te weinig drinken kan een misselijk gevoel vergroten.
• Stem de grootte van de maaltijd af op uw eetlust.
• Eet meerdere keren per dag een kleine portie, bijvoorbeeld elke 2 uur. Een lege maag kan ook een misselijk gevoel geven. De aanblik van een groot bord vol eten is vaak ontmoedigend. 
• Breng zoveel mogelijk afwisseling aan in uw voeding. Wissel af in kleur, temperatuur en smaak zoals hartig, zoet, zout, zuur. Wissel af in warm en koud en in vloeibare en vaste voeding. 
• Als u heeft overgegeven, laat de maag dan weer langzaam wennen aan vast voedsel. Neem bijvoorbeeld een biscuitje.

Smaakverandering, verminderde eetlust en voeding

• Volvette producten te gebruiken;
• Ruim beleg op uw boterham te doen;
• Regelmatig een tussendoortje te gebruiken (vla, yoghurt, kwark, kaas, worst, slaatje, krentenbol, ontbijtkoek, cracker, beschuit, chocolaatje, tosti, noten(reep) enzovoort).

Irritaties of ontsteking van het mondslijmvlies 

• gevoelig tandvlees;
• roodheid;
• pijn bij het eten en drinken;
• pijn bij het indoen van de gebitsprothese;
• bloedend slijmvlies;
• een beslagen tong;
• zwelling van het mondslijmvlies;
• aften.

Tips voor een goede mondverzorging:

• Poets uw tanden 2 tot 4 keer per dag met een fluoride tandpasta. Gebruik hiervoor een zachte tandenborstel, eventueel een elektrische tandenborstel. Reinig de borstel na gebruik met water en laat de borstel drogen door de borstel met de kop omhoog te zetten.
• Spoel regelmatig uw mond met water: 4 tot 10 keer per dag. Spoel na het eten (en braken).
• Als u ’s nachts wakker wordt, spoel dan extra uw mond met water.
• Houd uw lippen schoon en vettig met vaseline of een lippenbalsem.
• Reinigen tussen de tanden (flos, tandenstoker, rager) doet u alleen als u dit al gewend was om te doen en als u dit kunt uitvoeren zonder dat uw tandvlees gaat bloeden.
• Bij een gebitsprothese: ’s nachts niet dragen (zo krijgen de slijmvliezen rust) en de prothese droog bewaren. Voor het terugplaatsen in de mond spoelt u de prothese af met water.
• Als uw mondslijmvlies geïrriteerd is, dan is het advies om uw gebitsprothese zo min mogelijk te dragen.

• Extra spoelen met water: 10 tot 15 keer per dag.
• Kauwen op suikervrije kauwgum.
• Als u veranderingen merkt aan uw mondslijmvlies is het verstandig contact op te nemen met de verpleegkundige.

Vermoeidheid, verminderde energie, bewegen

• Maak een overzichtelijke dagindeling als u moeite hebt om de dagen door te komen.
• Stel prioriteiten en doe alleen wat u echt belangrijk vindt. 
• Zorg voor een goede balans tussen rust en activiteit. 
• Durf ‘nee’ te zeggen. 
• Probeer uw conditie op peil te houden door voldoende beweging zoals wandelen, fietsen, zwemmen, sporten enzovoort. Een goed lichamelijk en fysiek welzijn heeft positieve invloed op uw algeheel welbevinden en geeft minder kans op bijwerkingen. 
• Zorg voor voldoende afleiding en ontspanning. Activiteiten waaraan u plezier beleeft kunnen een positief effect hebben op uw vermoeidheid.

Verandering van het ontlastingspatroon

Bij diarree gelden de volgende adviezen:

• Zorg dat u voldoende drinkt, minimaal twee liter vocht per 24 uur. Denk aan extra bouillon en/of tomatensap. Thee, rijstwater, wortelsap en bosbessensap hebben ook een goed effect op de darmen. 
• Eet regelmatig kleine maaltijden/tussendoortjes op een dag.
• Eet bij alles wat u drinkt vast voedsel (bv. beschuit of toast). Daardoor wordt het vocht in de darmen gebonden.
• Vermijd te koude of te warme dranken, koffie, te sterk gekruide voeding, vezelrijk fruit (citrusvruchten, pruimen, kiwi), gedroogd fruit, noten en rauwkost en gasvormers zoals kool, ui en prei.    

• Start met het innemen van 2 capsules Loperamide van 2 mg (totaal 4 mg).
• Vervolgens neemt u elke 2 uur 1 capsule zolang u waterdunne diarree heeft. 

Bij verstopping gelden de volgende adviezen:

• Zorg dat u voldoende drinkt, zeker zo’n twee liter per dag. 
• Gebruik vezelrijke voeding: maak ruim gebruik van bruin- of volkorenbrood, groente, noten en fruit. 
• Zorg voor voldoende beweging.
• Bij dreigende verstopping kan er op advies medicijnen voorgeschreven worden die de ontlasting zacht houden. Deze kunt u volgens voorschrift innemen.

Neuropathie

Huid en zon 

• Gebruik regelmatig een pH-neutrale, vocht- en vetinbrengende crème of bodybutter.
• Gebruik liever geen producten waarin alcohol zit, want dit droogt de huid eerder uit.
• Vermijd blootstelling aan de zon. Komt u toch in de zon gebruik een zonnebrandcrème met factor 30 of 50. Smeer u elke 2 uur in als uw huid blootgesteld wordt aan de zon.  
• Kleding is de beste manier om de huid tegen de zon te beschermen. Gebruik eventueel een hoofddeksel (met klep). 
• De kans op pigmentvorming kan toenemen, met name in het gezicht. 
• Vermijd de zon op het warmste moment van de dag, tussen 12.00 en 15.00 uur. 
• Ga niet onder de zonnebank. 
• Niet te lang warm douchen of baden en niet te zwemmen bij huidproblemen.
• Tijdens de besmettelijke periode is het advies om niet te gaan zwemmen of naar de sauna te gaan. Na de besmettelijke periode mag dit wel.
• Saunabezoek kan anders aanvoelen dan vóór de behandeling. Als u denkt dat het voor u prettig is, kunt u het proberen. Bij huidproblemen is saunabezoek af te raden. 
• Bescherm uw huid tegen irritatie en verwondingen. Draag bijvoorbeeld handschoenen tijdens de afwas of tijdens het werken in de tuin en bij andere klusjes.

Haren 

• Bij snel uitvallend haar kan de hoofdhuid gevoelig of pijnlijk zijn. Verzorg het haar voorzichtig: was het met lauw water. Gebruik een milde shampoo en eventueel een crèmespoeling. Voorkom felle zon op de hoofdhuid.
• Als u uw haar wilt verven, gebruikt u dan bij voorkeur een verf op basis van natuurlijke kleurstoffen.
• Soms kan haaruitval beperkt worden door het hoofd te koelen met hoofdhuidkoeling. Bij sommige cytostatica geeft hoofdhuidkoeling goede resultaten, maar het is niet bij alle cytostatica toepasbaar. De verpleegkundige kan u hierover meer uitleg geven.
• Veel mensen vinden het prettiger het haar kort te laten knippen voordat het haar uit gaat vallen.
• Voor aanvang van de behandeling wordt met u besproken of een haarwerk nodig zal zijn en waar u die kunt verkrijgen. Eventueel ontvangt u een machtiging zodat u (een deel van) de kosten van het haarwerk kunt declareren bij uw zorgverzekering. Informeert u zelf bij uw zorgverzekering hoeveel dit is.
• U kunt het beste vroegtijdig (dus vóór uw haar gaat uitvallen) een vrijblijvende afspraak maken bij een haarwerkspecialist, zodat hij of zij uw eigen haardracht kan zien. Bestel pas een haarwerk als u die nodig heeft. Op de website www.verwijsgidskanker.nl kunt u vinden welke haarwerkspecialisten er zijn.
• Uw haar gaat weer groeien als u de behandeling achter de rug heeft en soms al tijdens de behandeling. Dit is echter verschillend per persoon en per behandeling. De structuur en kleur kunnen anders zijn dan voorheen.

Tranende en/of droge ogen

Invloed op de werking van het beenmerg

Witte bloedlichaampjes

Bloedplaatjes

Rode bloedlichaampjes

Seksualiteit, zwangerschap en anticonceptie 

• Bij cytostatica zijn uw uitscheidingproducten (zoals sperma en vaginavocht) voor een aantal dagen van iedere behandelingscyclus “besmettelijk”. In deze besmettelijke periode adviseren wij u om bij geslachtsgemeenschap gebruik te maken van een condoom (zie kuur-specifieke informatie voor het aantal dagen en zie verderop in de behandelwijzer voor de uitleg omtrent hygiënische maatregelen en adviezen bij besmette uitscheidingsproducten).

• Door de medicijnen kunnen de slijmvliezen van de vagina droger zijn of klachten van schrijnend of branderig gevoel geven. Maak deze klachten bespreekbaar zodat de verpleegkundige, casemanager of arts hierover adviezen kan geven. 

Menstruatie

Wanneer neemt u contact op met het ziekenhuis?

Neem DIRECT contact op bij de volgende klachten:

• Koorts (vanaf 38,5°C) en/of koude rillingen.
• Nieuwe of toegenomen kortademigheid en/of hoesten.
• Nieuwe of toegenomen pijn op de borst.
• Langdurige bloedneuzen (langer dan dertig minuten).
• Blauwe plekken zonder dat u bent gevallen of u zich heeft gestoten.
• Aanhoudend bloeden van een wondje (langer dan dertig minuten).
• Bloed in de ontlasting of urine.
• Als u sterk het gevoel heeft dat er iets niet goed is.

Telefoonnummers

• Afdeling B1: 0485-84 55 27
  Maandag tot en met vrijdag tussen 8.00 en 16.30 uur.
  
  
• Spoedeisende Hulp: 0485-84 53 31
  Maandag tot en met vrijdag tussen 16.30 en 8.00 uur. In het weekend en op feestdagen de hele dag.

• Braken langer dan 24 uur.
• Diarree langer dan 48 uur.
• 4 keer per dag waterdunne diarree langer dan 24 uur.
• Verstopping (obstipatie) die al 3 dagen aanhoudt.
• Huiduitslag.
• Bij mond- of slikproblemen.
• Oog of gehoorklachten.
• Pijnlijk of branderig gevoel bij het plassen.
• Misselijkheid die aanhoudt.
• Hoofdpijn die niet overgaat of ongewone hoofdpijn.
• Alarmsignalen bij immunotherapie (zie hierboven).

Hygiënische maatregelen en adviezen 

Wegwerphandschoenen

Schoonmaken 

• Maak toilet en was-/badgelegenheid éénmaal per dag schoon.
• Na braken maakt u het nogmaals schoon.
• Maak de vloer of de vloerbedekking schoon als deze besmet is met uitscheidingsproducten.
• Reinig de toiletborstel na iedere besmettelijke periode (mits deze gebruikt is).

Besmet wasgoed

• Gebruik eerst een koud spoelprogramma met alleen de zichtbaar besmette kleding of beddengoed. Dus geen ander wasgoed toevoegen.
• Kies daarna een wasprogramma dat geschikt is voor het soort kleding dat u gaat wassen. Hierbij mag u ander wasgoed toevoegen.

Urine en ontlasting in de besmettelijke periode

• Mannen kunnen het beste zittend urineren. Dit veroorzaakt minder spatten.
• Verwijder eventuele druppels op de toiletbril deppend met droog toiletpapier en reinig volgens procedure zie kopje “schoonmaken”.
• Spoel het toilet na gebruik twee keer door met gesloten deksel (indien aanwezig).
• Als u een blaaskatheter heeft, adviseren wij u dagelijks de opvangzak te (laten) verwisselen. In verband met een mogelijke lekkage, stopt u de lege opvangzak in een dubbele plastic zak. Deze kunt u daarna met het huisvuil weggooien.
• Een volle opvangzak leegt u bij voorkeur direct in het toilet.
• Wanneer u een ondersteek of urinaal leegt, voorkom dan spatten door de inhoud voorzichtig langs de binnenrand van het toilet te gieten.
• Na gebruik spoelt u een ondersteek of urinaal eerst om met koud water. Vervolgens reinigt u deze met een gewone zeepoplossing zoals een allesreiniger. Gebruik geen chloor of alcohol.
• Alle uitscheidingsproducten kunnen via het riool worden afgevoerd.
• Was uw handen na het opruimen.

Braaksel

• Als het mogelijk is, gaat u naar het toilet als u moet braken.
• Was uw handen na het braken of het opruimen van braaksel.
• Om beschadiging van tandglazuur te voorkomen, kunt u uw mond spoelen met water.

Afval

Overige gebruikte materialen

Belangrijk om te weten

Bloedafname en afspraken voor de cyclus

Interactie met andere geneesmiddelen en voedingssupplementen

Alcohol

Autorijden/vervoer op de dag van behandeling

Kinderen

Tandarts

Psychosociale begeleiding

Vaccinatie 

Trombosedienst

Toiletbezoek tijdens de behandeling in het ziekenhuis

Bezoek 

Informeren van familie en zorgverleners 

Meer informatie

MijnPantein

Uitslagen bloedonderzoek