Delier, acute verwardheid
Bij mensen die ziek zijn komt acute verwardheid regelmatig voor. We noemen dat ook wel een delier. Het wijst erop dat er iets aan de hand is wat onderzocht en behandeld moet worden. Een delier ontstaat vaak door een lichamelijke ziekte. Bijvoorbeeld een infectie met koorts, uitdroging of na een operatie. Het is belangrijk om te weten dat een delier tijdelijk is. Als de lichamelijk situatie verbetert, zal de verwardheid afnemen. De patiënt zelf heeft meestal niet door dat hij of zij verward is, maar de omgeving wel. Een delier kan een vervelende ervaring zijn voor zowel de patiënt als voor zijn omgeving. In de video en in deze folder leggen we uit wat een delier is en hoe u uw naaste kunt ondersteunen.
- Ga naar https://player.vimeo.com/video/916646958
- Scan de QR-code hiernaast.
Wat is een delier?
Bij een delier raakt iemand plotseling verward door verstoringen in de werking van de hersenen. Diegene weet dan niet meer goed waar hij is of wat er aan de hand is. Soms kan iemand dingen zien of horen die er niet zijn of dingen denken die niet kloppen. Het kan soms voelen als een droom. Oudere mensen en mensen die al andere gezondheidsproblemen en/of geheugenproblemen hebben, hebben een grotere kans op het krijgen van een delier. Het goede nieuws is dat een delier meestal weer over gaat als de oorzaak behandeld wordt.
Verschijnselen
Een delier begint meestal plotseling. De klachten kunnen door de dag heen veranderen. Vaak worden de klachten erger in de avond en nacht. Er zijn 2 vormen van delier: het stille delier en het hyperactieve delier. Het kan ook voorkomen dat beide vormen elkaar afwisselen. Dit wordt een gemengd delier genoemd.
Bij een stil delier is iemand vaak heel rustig, traag en slaapt veel. Diegene reageert minder op wat er om hem heen gebeurt.
Bij een hyperactief delier is iemand juist onrustig, druk en beweegt veel. Diegene kan ook boos reageren.
Hoe herkent u een stil delier?
- Een afwezige indruk, moeite om de aandacht ergens bij te houden.
- Stil en teruggetrokken zijn, minder reageren op wat er om hem of haar heen gebeurt.
- Slaperigheid. Het kan zijn dat iemand makkelijk in slaap valt, bijvoorbeeld tijdens een gesprek. Het kan ook zijn dat iemand meer slaapt dan normaal en/of lastig wakker te krijgen is.
- Minder praten dan normaal en/of onduidelijk praten.
- Niet goed weten waar je bent of moeite hebben met het herkennen van bekenden.
- Dingen zien of horen die er in werkelijkheid niet zijn.
Hoe herkent u een hyperactief delier?
- Onrustig gedrag. Bijvoorbeeld rondlopen, steeds op willen staan, aan spullen of kleding friemelen, snel praten.
- Moeite hebben om de aandacht ergens bij te houden.
- Snel van het ene onderwerp naar het andere gaan, waardoor verhalen moeilijk te volgen zijn.
- Dingen zien of horen die er niet zijn.
- Niet goed weten waar je bent of bekenden niet meer herkennen.
- Snelle en onvoorspelbare stemmingswisselingen zonder aanleiding. Bijvoorbeeld boosheid, verdriet, angst of wantrouwen.
- Waangedachten. Dat zijn dingen die iemand gelooft, maar die niet waar zijn. Bijvoorbeeld: ‘De mensen om mij heen willen me kwaad doen’ of ‘iemand heeft mijn spullen gestolen’.
- Moeite hebben om in slaap te vallen. Vaak zijn mensen met een hyperactief delier in de nacht actief en onrustig.
Waardoor ontstaat een delier?
Er zijn veel verschillende oorzaken waardoor een delier kan ontstaan. Bijvoorbeeld:
- Lichamelijke ziekten, zoals een infectie. Bijvoorbeeld een blaasontsteking of een longontsteking.
- Operaties of medische ingrepen.
- Het gebruik van medicijnen of veranderingen hierin.
- Pijn.
- Uitdroging of ondervoeding.
- Plotseling stoppen met overmatig gebruik van verslavende middelen.
Ook stressvolle situaties, veranderingen in de omgeving, angst of een tekort aan slaap kunnen bijdragen aan het ontstaan van een delier.
Wat kunt u doen als naasten?
- Blijf rustig en geduldig.
- Help met herinneren. Bijvoorbeeld met een klok, kalender of foto’s.
- Zorg voor herkenning. Breng eigen spullen mee zoals foto’s, een eigen deken of favoriete muziek.
- Let op dat iemand zijn bril en/of gehoorapparaat gebruikt.
- Stimuleer een normale dagindeling. Probeer de dag wel rustig te laten verlopen met niet te veel activiteiten.
- Houd de omgeving rustig. Te veel drukte, fel licht en harde geluiden kunnen de verwardheid erger maken.
- Blijf slapen, als dat lukt. De aanwezigheid van naasten is vaak erg helpend.
- Moedig drinken aan. Mensen met een delier vergeten vaak te drinken.
- Zorg dat iemand zich niet kan verwonden of kan vallen.
- Overleg met de zorgverleners op de verpleegafdeling als u zich zorgen maakt.
Wat kunt u beter niet doen als naasten?
- Ga geen discussie aan als iemand dingen ziet, hoort of denkt die niet kloppen. Toon begrip en zeg hoe u de werkelijkheid ziet. Als dit geen effect heeft, laat het dan rusten.
- Realiseer u dat het niet mogelijk is om afspraken te maken.
- Word niet boos. De persoon doet dit niet bewust.
- Raak iemand niet onverwacht aanraking zonder dat aan te kondigen.
- Zorg dat er niet te veel prikkels tegelijk zijn. Voorkom harde geluiden en fel licht.
- Beperk het bezoek in aantal en tijd. De aanwezigheid van naasten is erg helpend, maar te veel drukte kan de verwardheid erger maken.
Herstel en ondersteuning
Een delier is vrijwel altijd tijdelijk. Hoelang een delier duurt verschilt per persoon. De klachten kunnen een paar uur tot een paar dagen duren en wisselen over de dag. De klachten worden vaak erger in de avond. De arts onderzoekt wat de oorzaak van het delier is en zal deze zo snel mogelijk behandelen. Voor de behandeling van de verschijnselen van het delier en advies over ondersteunende maatregelen bij ouderen wordt vaak een klinisch geriater betrokken.
De eerste stap in de behandeling is het behandelen van de oorzaak en het ondersteunen van de verpleegkundigen en de naasten. Als ondersteunende maatregelen onvoldoende werken, kunnen medicijnen gegeven worden voor de verschijnselen van een delier. Bijvoorbeeld tegen onrust, angst, wanen of hallucinaties. Welke medicijnen en hoeveel medicijnen nodig zijn, hangt af van hoe erg de verschijnselen zijn en welke andere aandoeningen er misschien zijn. Wanneer het delier minder wordt, worden de medicijnen weer afgebouwd.
Klachten nadat het delier voorbij is
Het herstel na een delier kost tijd. Met goede zorg kan iemand weer herstellen. Het is belangrijk om dagelijkse activiteiten langzaam weer op te bouwen. Veel mensen die een delier hebben gehad, ervaren tijdelijk problemen met het geheugen, slapen, stemming en concentratie. Als er 3 maanden na het delier nog duidelijke problemen zijn met het geheugen kan verder onderzoek gedaan worden op de geheugenpoli.
Bij een deel van de patiënten ontstaan gevoelens van somberheid, onzekerheid, verdriet, angst en schaamte. Het is belangrijk dat om hiervoor voldoende aandacht te hebben. Als de klachten langer aanhouden, is het belangrijk opnieuw contact op te nemen met uw arts.
Het voorkomen van een nieuw delier is belangrijk. Vooral bij mensen die al eerder een delier hebben gehad. Het is belangrijk om uw arts te vertellen dat u een delier heeft doorgemaakt. Ook is het belangrijk om snel naar de huisarts te gaan als u merkt dat iemand verward is.
Meer informatie
Heeft u na het lezen van deze informatie nog vragen of maakt u zich zorgen? Neemt u dan contact op met de polikliniek Klinische Geriatrie via telefoonnummer 0485-84 57 56.